IN GESPREK MET ROBERT BEST, EIGENAAR VAN VILLA SANOER TE WAGENINGEN

“IK GENIET ELKE DAG VAN MIJN TUIN”

Door Elyze Storms-Smeets

 

 

Aan de oostkant van Wageningen ligt de buitenplaats Villa Sanoer, dat sinds 1980 in eigendom is van Robert Best. Toen Best het 19e-eeuwse buiten aankocht, begon hij aan de hand van kopieën van de oorspronkelijke ontwerptekeningen en een dagboek van de nazaten direct met het renoveren van het huis en de omliggende tuinen. Na bijna dertig jaar is hij nog steeds met enthousiasme bezig om zijn buitenplaats te herstellen naar de originele plannen van landschapsarchitect J.A. Lombard uit 1887.

 

In 1947 kwam Robert Best uit Nederlands Indië in Wageningen terecht om tropische landbouw te studeren. Daarna promoveerde hij aan Cambridge University op plantenveredeling. Vanaf 1953 woont hij op Villa Sanoer, dat destijds een pension was. “Ik heb altijd mijn kamer aangehouden op Sanoer, ook toen ik in ontwikkelingslanden werkte als agrarisch consultant.” Dankzij contact met nazaten van de stichters  heeft Best de geschiedenis van de buitenplaats kunnen achterhalen.

 

Best vertelt: “Stichter van Villa Sanoer was Indonesische familie De Vries. De Vries was kapitein der koopvaardij op de Koninklijke Paketvaart Maatschappij in Nederlands Indië en koophandelaar”. De KPM bediende de pakketvaart en verrichtte vervoersdiensten voor zowel de koloniale overheid als de particuliere handel en nijverheid gedurende de hoogtij van het Nederlandse imperialisme in Indonesië (1894-1910). “Tijdens één van zijn reizen leed De Vries schipbreuk op de kust van Bali, waar hij gered werd door vissers uit het dorpje Sanoer. Uit dankbaarheid noemde hij zijn nieuwe buitenplaats naar dit dorp.” De buitenplaats ontstond nadat de familie De Vries vóór 1887 percelen  landbouwgronden en bos aankocht aan de oostkant van de Wageningse eng, inclusief een deel van de wildgraaf (een wal met een greppel die het wild van de Veluwe buiten de akkers moest houden). Het buiten van ongeveer 9 hectare werd gesticht langs de Geertjesweg, een vroegere schaapsdrift naar de heidegronden. Deze weg was gedeeltelijk in eigendom van de eigenaren van Villa Sanoer en gedeeltelijk van de eigenaren van het tegenoverliggende landgoed De Dorskamp.

 

Voor het ontwerp van hun buitenplaats Villa Sanoer huurde familie De Vries in 1887 J.A. Lombard (of Lombarts) in, een zoon van een kennis die leerling was geweest bij de beroemde Parijse landschapsarchitect Eduard André. In navolging van zijn leermeester creëerde Lombard een tuin in gemengde stijl, een combinatie van de landschapsstijl met geometrische structuren. “Lombard ontwierp ook de bijgebouwen: een koetshuis met dienstwoning, een atelier in de moestuin en een oranjerie met tuinhuis. Wie het hoofdhuis heeft ontworpen is mij onbekend.”

 

 

Op de Topografisch Militaire Kaart uit 1870 is Villa Sanoer nog duidelijk afwezig. Waar de buitenplaats gecreëerd zou worden was in 1870 nog akkerland en enkele bospercelen. Op de kaart uit 1914 is het huis te zien omringd door bos.

 

Ten westen van het huis en de tuin lagen bij het buiten behorende roggeakkers, die de familie verhuurde aan lokale boeren. Nadat mevrouw De Vries in circa 1930 overleed, heeft het huis enige jaren leeggestaan totdat Villa Sanoer verkocht werd aan de Betuwse familie Van de Westeringh. “De nieuwe eigenaar heeft het huis intern gewijzigd om er een pension met studentenkamers van te maken. Een gedeelte van de gronden, de roggeakkers, werd verkocht aan gemeente Wageningen, die het terrein egaliseerde en er de huidige voetbalvelden creëerde. Ook werden taxushagen en delen van de stapelmuurtjes verkocht en werd vruchtbare grond afgegraven om te verkopen aan boeren op de eng. Er is toen heel veel kapot gemaakt.”

 

De hoofdas eindigt bij de ronde vijver met fontein.

 

De ontwerptekeningen van J.A. Lombard, 1887.

 

Dankzij de kopieën van de ontwerptekeningen kon Best als nieuwe eigenaar in 1980 beginnen met het herstel van de buitenplaats. “Met behulp van de precieze tekeningen van Lombard heb ik de tuinen kunnen reconstrueren. Het eerste wat ik aanpakte was het verzonken terras naast het huis. Trouwens, eerst dacht ik dat het tuinontwerp van Lombard niet geheel was uitgevoerd, want de grote barokke vijver was er niet. Maar bij onderzoek van studenten geodesie kwam het metselwerk van de vijver te voorschijn. De vijver lag onder de grond. Uiteindelijk was ik in 1988 klaar met het herstel van de barokke vijver.” Het ontwerp van Lombard werd doorsneden door de Kleikampslaan, ooit ontstaan als route voor kleiwagens. Deze laan doorkruiste een meer dan honderd meter lange zichtas, die vanaf het terras bij het huis in noordwestelijke richting loopt en eindigt bij een ronde vijver met een fontein. Het terrein aan weerszijden van de hoofdas is sterk glooiend, eindigend in een verhoging van 4,3 meter hoogte achter de vijver. Hierdoor liep de hoofdas door een kustmatig dal. “Op de verhoging achter de vijver stond vroeger de oranjerie, maar deze is – net als de andere bijgebouwen – vernietigd in de Tweede Wereldoorlog.”

 

“Het meest tijdrovende en kostbare onderdeel van het herstel,” vertelt Best, “was het heraanleggen van het glooiende landschap. Lombard had in zijn ontwerp zeer nauwkeurig de hoogteverschillen aangegeven. Het was precisiewerk om dit op een juiste manier te herstellen, maar het is gelukt. Ik heb de beplanting zoals op het ontwerp teruggeplant: moseiken, rododendrons, taxushagen (bijvoorbeeld rond het bleekveld).” Ook heeft Best naarstig gezocht naar de juiste beelden, die destijds door Lombard bedacht waren voor diverse plekken in de tuin: “In de nis van den grooten vijver, sokkel met venusbeeld tegen den achterwand oprijzend uit het water”. De ronde vijver met de Italiaanse Renaissance fontein dateert uit 2003. Bijna 30 jaar is Best de trotse eigenaar van Villa Sanoer. Het herstel heeft hem ondertussen zo’n 7 à 8 ton gekost, maar nog is het niet helemaal klaar. “Als de bijgebouwen gerealiseerd zouden kunnen worden, zou het helemaal af zijn. Maar dat zie ik eerlijk gezegd niet zo snel gebeuren. Graag zou ik de oranjerie reconstrueren, maar dat is niet te financieren voor mij.”